Alt

Miasto idealne - miasto ogród

Żyrardów to miasto zbudowane według modelu miasta  ogrodu, miasta idelanego. Koncepcja ta uzyskała ogólnoeuropejską aprobatę na przełomie XIX i XX wieku, jednakże śmiało można stwierdzić, iż idea ta znalazła zastosowanie w Żyrardowie pięćdziesiąt lat wcześniej.  Powstanie osady datuje się na lata 70. XIX wieku. U boku fabryki  konsekwentnie powstawała osada urastająca do rangi jednego z pierwszych w Królestwie Polskim nowoczesnych przemysłowych ośrodków miejskich. Nowatorska koncepcja kompozycyjno-architektoniczna nowopowstającego ośrodka miejskiego zakładała wydzielenie równoważnych stref zagospodarowania przestrzennego: przemysłowej, mieszkalnej, usługowej z rozbudowanym programem socjalnym zabezpieczającym w pełni potrzeby wszystkich grup społecznych w zakresie kultury, oświaty, ochrony zdrowia, rekreacji. Element integrujący całość stanowiła skrupulatnie zaprojektowana zieleń miejska.

Osada fabryczna to osiedle murowanych z czerwonej cegły domów dla robotników, dzielnica willowa dla kadry kierowniczej i właścicieli fabryki, a także szereg budynków użyteczności publicznej - kościoły, szkoły, przedszkole, szpital, resursa, dom kultury, a także pralnia i łaźnia miejska. Regularna siatka ulic, dużo zieleni, wyraźny podział na część mieszkaniową oraz przemysłową – to najbardziej charakterystyczne elementy XIX-wiecznego Żyrardowa, stanowiące o rzeczywistym spełnieniu postulatów idealnego miasta przemysłowego przełomu wieków. Obiekty użyteczności publicznej stanowiły efekt nowoczesnej myśli architektonicznej, łączyły w sobie estetykę i funkcjonalność. Osada reprezentuje  różnorodność powtarzalnych form architektonicznych i stylów, co jest efektem wpływu wielonarodowościowej społeczności, przy jednoczesnym ich kompozycyjno-architektonicznym zespoleniu.

W drugiej połowie XIX wieku powstał, zachowany do dziś, reprezentacyjny park  stanowiący główny elementem centralnej części miasta.  Park im. Karola Augusta Dittricha o powierzchni 5,8 ha stanowi otoczenie dla willi Karola Dittricha jr. – prezesa Towarzystwa Akcyjnego Zakładów Żyrardowskich. Ta „zielona wyspa” zapro­jektowana przez Karola Sparmanna, znanego ogrodnika Warszawskiego Ogrodu Botanicznego, w całym swoim bogactwie roślinności skrywała rzadkie okazy drzew. O wyjątkowości tego miejsca stanowiła także oryginalna architektura krajobrazu m.in. mostki z fantazyjnymi daszkami, sztuczne skałki, sadzawki otoczone płaczącymi wierzbami  oraz drewni­ane ławki.

Poza obszarami zieleni o dużych powierzchniach zaplanowano także otoczenie domów mieszkalnych w postaci ogródków, a także sieć zadrzewień ulicznych. Główna aleja miasta (obecnie ul. Kościuszki), o szerokości 45 metrów, wyznaczająca nadrzędną oś założenia urbanistycznego wysadzana była gęsto drzewami. Wszystkie budynku użyteczności publicznej otaczane były ogrodami, co w powiązaniu z Parkiem K. A. Dittricha,  Aleją Hiellego i Dittricha (obecnie ul. Wysockiego i aleja Partyzantów)  stanowiącą swoistą promenadę w kierunku stacji kolejowej, aleją w kierunku cmentarza (ul. Długa - obecnie ul. Limanowskiego) oraz Parkiem na Rudzie (obecnie teren Sądu Rejonowego) tworzyło nieprzerwany ciąg zieleni.

Wykorzystanie naturalnych walorów terenu w procesie kształtowania osady miało pełnić nie tylko funkcje estetyczne, ale przede wszystkim miało wywierać pozytywny wpływ na samopoczucie robotników, miało przyczyniać się do szybkiej i możliwie pełnej regeneracji sił robotników.

Żyrardowska osada fabryczna stanowi unikatowy w skali Polski przykład starannie przygotowanego i zrealizowanego kompleksowego planu jednego z pierwszych nowoczesnych ośrodków miejskich dziewiętnastowiecznej ery przemysłu. Podstawą urbanistycznego rozwoju Żyrardowa była realizacja nowoczesnych projektów przy jednoczesnym dążeniu do osiągnięcia ideału miasta-ogrodu. Nowoczesność, funkcjonalność i estetyka nadały mu atrybuty miejskości kilkadziesiąt lat przed uzyskaniem praw miejskich. Skrupulatnie zaplanowana i konsekwentnie zrealizowana osada przemysłowa do dziś stanowi niezwykłe świadectwo ponad stuletnich tradycji lniarskich.

 

 

 

Bądź na bieżąco zapisz się na newsletter

Ta strona używa plików Cookies. Dowiedz się więcej o celu ich używania i możliwości zmiany ustawień Cookies w przeglądarce. Czytaj więcej...